BÁO CÁO ICS: VAI TRÒ CỦA CÔNG NGHỆ THU GOM VÀ LƯU TRỮ CACBON TRÊN TÀU ĐỐI VỚI LỘ TRÌNH GIẢM PHÁT THẢI HÀNG HẢI

1. Bối cảnh thị trường và vị thế của công nghệ OCCS

Ngành vận tải biển quốc tế hiện đóng góp khoảng 3% tổng lượng phát thải Co2 toàn cầu do con người gây ra. Trước áp lực từ các mục tiêu siết chặt của Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) giảm 40% cường độ cacbon vào năm 2030 và hướng tới phát thải ròng bằng không (Net-Zero) vào năm 2050 OCCS đang nổi lên như một giải pháp chuyển tiếp khả thi về mặt kỹ thuật lẫn pháp lý trong ngắn hạn.

Nghiên cứu khẳng định đối với những đội tàu dự kiến tiếp tục vận hành bằng nhiên liệu truyền thống hoặc nhiên liệu chuyển đổi trong suốt thập niên 2030, OCCS là một trong số ít công nghệ có khả năng cắt giảm đáng kể lượng phát thải từ bể chứa đến khi xả thải. Giải pháp này giúp các chủ tàu duy trì hiệu quả khai thác trong giai đoạn chờ nguồn cung nhiên liệu xanh thương mại đáp ứng đủ nhu cầu thị trường.

2. Rào cản từ hệ thống pháp lý quốc tế và khu vực

Mặc dù mang tính thực tiễn cao, việc triển khai OCCS trên quy mô thương mại hiện đang vấp phải sự manh mún và thiếu đồng bộ từ hành lang pháp lý toàn cầu, cụ thể trên ba khía cạnh:

Kiểm toán môi trường và công nhận giảm trừ phát thải

• Quy định của IMO: Các công cụ quản lý hiện hành của IMO bao gồm Chỉ số Hiệu quả Năng lượng đối với Tàu hiện có (EEXI), Chỉ số Thiết kế Hiệu quả Năng lượng (EEDI) và Chỉ số Cường độ Cacbon (CII) vẫn chưa có cơ chế chính thức để tính điểm giảm trừ hoặc cấp tín chỉ cho lượng cacbon thu gom được trên tàu.
• Quy định của Liên minh Châu Âu (EU): Dù hệ thống Giám sát, Báo cáo, Xác thực (MRV) và Hệ thống Mua bán Quyền phát thải của EU (EU ETS) đã công nhận một phần lượng Co2 lưu trữ được xác thực, quy định FuelEU Maritime hiện vẫn hoàn toàn bỏ trống cơ chế giảm trừ cho OCCS. Khả năng xem xét bổ sung công nghệ này được hoãn lại cho đến kỳ đánh giá định kỳ vào năm 2027.

Quản lý chất thải và quy định vận chuyển xuyên biên giới

• Công ước MARPOL: Chưa ban hành các tiêu chuẩn kỹ thuật đặc thù đối với việc xử lý và lưu trữ Co2 trên tàu biển.
• Nghị định thư London và Công ước Basel: Sửa đổi bổ sung về xuất khẩu Co2 thuộc Nghị định thư London chưa được phê chuẩn phổ quát. Đồng thời, tại một số vùng tài phán, dòng Co2 thu gom từ tàu có nguy cơ bị phân loại là chất thải nguy hại theo Công ước Basel, gây tắc nghẽn thủ tục hành chính khi vận chuyển xuyên biên giới và cản trở việc hình thành chuỗi logistics Co2 khép kín.

Tiêu chuẩn an toàn kỹ thuật

• Hiện tại, Công ước Quốc tế về An toàn Sinh mạng Con người trên Biển (SOLAS) chưa thiết lập bộ quy chuẩn thống nhất cho hệ thống OCCS. Các dự án thí điểm đang phải phụ thuộc hoàn toàn vào quy chuẩn riêng lẻ của từng tổ chức đăng kiểm (về hệ thống bình chứa, thông gió, xử lý khí nguy hiểm và ứng phó sự cố), dẫn đến tình trạng thiếu hài hòa hóa và không có sự công nhận tương đương về mặt pháp lý giữa các quốc gia.

3. Đánh giá mức độ sẵn sàng công nghệ và tính tương thích của đội tàu

Báo cáo phân tích sâu về đặc tính kỹ thuật của từng giải pháp OCCS, chỉ ra rằng tính khả thi của hệ thống phụ thuộc lớn vào đặc tính hình học và năng lượng của từng loại tàu:

Các phân khúc giải pháp kỹ thuật

• Hấp thụ bằng amine sau quá trình cháy Là lộ trình có độ trưởng thành kỹ thuật cao nhất hiện nay, đạt độ tinh khiết Co2 sau thu gom lên tới 99.9%, sẵn sàng cho các công đoạn cô lập hoặc chế biến hạ nguồn.
• Tuần hoàn canxi và Khoáng hóa Thích hợp cho các cấu trúc không gian nhỏ gọn hoặc tàu chạy tuyến ngắn. Phương án khoáng hóa có lợi thế vận hành nhưng chưa rõ ràng về quy định xả thải ra đại dương.
• Hệ thống màng lọc: Ưu điểm ở tính mô-đun hóa nhưng bị giới hạn do độ nhạy công nghệ cao.
• Phân hủy nhiệt xúc tác: Giải pháp giàu tiềm năng cho tàu chạy bằng khí hóa lỏng (LNG) nhờ ngăn ngừa tận gốc sự hình thành Co2, song vẫn cần thêm thời gian để thẩm định ở quy mô thực tế.

Sự phân hóa theo cấu trúc tàu

Việc tích hợp OCCS đòi hỏi khắt khe về không gian bố trí, tính ổn định và năng lượng dư thừa của tàu. Các dòng tàu cỡ lớn như tàu chở LNG, tàu chở dầu thô siêu lớn (VLCC) và tàu container có điều kiện tích hợp tối ưu nhờ không gian rộng và nguồn nhiệt dư dồi dào từ máy chính. Ngược lại, tàu chở hàng rời và tàu chở hóa chất/thành phẩm dầu tầm trung đối mặt với giới hạn kỹ thuật nghiêm ngặt, đòi hỏi phải phát triển các thiết kế kỹ thuật chuyên biệt. Về lưu trữ, phương án lưu trữ Co2 lỏng được xác định là lựa chọn thực tế nhất cho vận tải viễn dương, vượt trội so với lưu trữ dạng nén vốn không hiệu quả về không gian.

4. Khía cạnh kinh tế và sự phân hóa hạ tầng toàn cầu

Tính khả thi kinh tế của OCCS phụ thuộc trực tiếp vào biên độ chênh lệch của thuế cacbon, chi phí nhiên liệu và năng lực thương mại hóa Co2 thành nhiên liệu điện tử hoặc vật liệu xây dựng nhằm bù đắp chi phí CAPEX và OPEX ban đầu rất lớn. Tuy nhiên, rào cản mang tính quyết định lại nằm ở hạ tầng tiếp nhận trên bờ.

Hiện nay, sự phát triển của chuỗi giá trị CO2 đang diễn ra mất cân bằng nghiêm trọng giữa các vùng địa lý:

• Khu vực Bắc Âu: Là khu vực duy nhất đang hình thành chuỗi giá trị hoàn chỉnh với dự án Northern Lights (Na Uy) và các sáng kiến vùng biển Bắc. Các hiệp định song phương tại đây đã giải quyết được nút thắt legal của Nghị định thư London, định hình rõ trách nhiệm pháp lý, quy trình cấp phép và giám sát. Hành lang Anh - Na Uy hiện là tuyến xuất khẩu OCCS có độ trưởng thành cao nhất.
• Khu vực Đại Tây Dương (Mỹ): Các luồng vận chuyển gặp rào cản lớn do Hoa Kỳ không phải là bên ký kết Nghị định thư London.
• Khu vực Châu Á - Thái Bình Dương: Mặc dù liên minh Nhật Bản - Hàn Quốc - Úc đang nỗ lực xây dựng mô hình trung tâm ( khu vực, việc kết nối với thị trường Trung Quốc làm gia tăng tính bất đối xứng pháp lý do những khác biệt trong việc áp dụng Công ước Basel và Nghị định thư London.

5. Kết luận

Báo cáo của ICS và Lloyd's Register khẳng định OCCS không còn là một giải pháp mang tính lý thuyết mà là công cụ kiểm soát phát thải mang tính thực tiễn cao cho các chủ tàu ở thời điểm hiện tại. Trở ngại lớn nhất hiện nay để mở rộng quy mô công nghệ này không nằm ở giới hạn kỹ thuật của thiết bị thu gom, mà nằm ở tình trạng thiếu hụt hạ tầng tiếp nhận ngoài phạm vi Bắc Âu, cùng sự vắng bóng của các tiêu chuẩn quốc tế thống nhất về đặc tính kỹ thuật Co2 và tiêu chuẩn chuyển giao quyền sở hữu hàng hóa. Việc chuẩn hóa kỹ thuật và hài hòa hóa chính sách toàn cầu là điều kiện tiên quyết để biến OCCS thành một mắt xích thương mại hiệu quả trong lộ trình phi cacbon hóa ngành hàng hải.

Nguồn: Safety4sea.com