1. Kỳ vọng kéo dài lệnh đình chiến
Dự thảo thỏa thuận mới sẽ kéo dài lệnh đình chiến hiện tại thêm 60 ngày. Trong thời gian này, hoạt động lưu thông qua tuyến hàng hải chiến lược eo biển Hormuz sẽ được khôi phục không hạn chế, tạo không gian cho các nhà đàm phán tiếp tục xử lý các hồ sơ phức tạp, bao gồm chương trình hạt nhân của Iran.
Nếu được Tổng thống Mỹ Donald Trump và giới lãnh đạo Tehran thông qua, đây sẽ là bước tiến lớn nhất hướng tới hòa bình kể từ khi xung đột bùng phát vào ngày 28/2. Theo các điều khoản trong dự thảo do Axios đưa tin đầu tiên, phía Mỹ sẽ dỡ bỏ lệnh phong tỏa các cảng của Iran, đồng thời nới lỏng một phần các biện pháp trừng phạt đối với hoạt động xuất khẩu dầu mỏ của quốc gia này.
Mặc dù thông tin về dự thảo thỏa thuận đã khiến giá dầu có thời điểm giảm do kỳ vọng eo biển Hormuz mở cửa trở lại, nhưng tính đến hiện tại, Tổng thống Donald Trump vẫn chưa phê duyệt văn bản. Phía Iran cũng chưa đưa ra bình luận chính thức, trong khi hãng thông tấn nhà nước Tasnim dẫn nguồn tin thân cận với phái đoàn đàm phán cho biết nội dung thỏa thuận vẫn chưa được hoàn thiện.
Từ Washington, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance thận trọng phát biểu với báo giới:
"Chúng tôi vẫn chưa đến đích, nhưng đã rất gần và sẽ tiếp tục làm việc để đạt được điều đó. Tôi không thể đảm bảo chắc chắn sẽ đạt được thỏa thuận, nhưng lúc này tôi cảm thấy khá lạc quan."
Trước đó, chính quyền ông Trump nhiều lần tuyên bố một thỏa thuận chấm dứt xung đột đã ở rất gần, song phía Iran thường xuyên bác bỏ hoặc giảm nhẹ các tuyên bố này.
2. Bối cảnh giao tranh thực địa và phản ứng của thị trường dầu mỏ
Tiến trình đàm phán diễn ra trong bối cảnh các vụ tấn công đáp trả lẫn nhau vẫn tiếp diễn, đe dọa tính mong manh của lệnh ngừng bắn có hiệu lực từ đầu tháng 4.
Mới đây nhất, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ thông báo đã bắn hạ 5 máy bay không người lái (UAV) tấn công của Iran và phá hủy một trạm điều khiển mặt đất tại thành phố cảng Bandar Abbas, nơi chuẩn bị phóng chiếc UAV thứ sáu. Phía Mỹ khẳng định các cuộc không kích này mang tính chất phòng vệ nhằm duy trì lệnh ngừng bắn. Đồng thời, một quan chức Mỹ đã bác bỏ thông tin do truyền hình nhà nước Iran đưa ra trước đó về việc có máy bay Mỹ bị bắn hạ gần khu vực Bushehr.
Ngược lại, lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran tuyên bố đã nhắm mục tiêu vào căn cứ Mỹ chịu trách nhiệm cho vụ tấn công Bandar Abbas, đồng thời cảnh báo sẽ có "phản ứng quyết liệt hơn" nếu các hành động tương tự tái diễn. Cùng thời điểm, lực lượng Kuwait thông báo đã đánh chặn một tên lửa đạn đạo hướng vào lãnh thổ nước này, nơi đặt một căn cứ quân sự lớn của Mỹ.
Các diễn biến quân sự mới nhất trùng vào dịp lễ Hồi giáo Eid al-Adha và ngay lập tức tác động mạnh đến thị trường năng lượng toàn cầu. Sau tuyên bố đáp trả của lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran, giá dầu thế giới đã quay đầu bật tăng trong phiên giao dịch ngày thứ Năm:
3. Những bất đồng cốt lõi chưa được tháo gỡ
Cuộc chiến kéo dài ba tháng qua đã khiến hàng nghìn người thiệt mạng và gây chấn động thị trường năng lượng. Dù Tổng thống Donald Trump liên tục tuyên bố từ giữa tháng 3 rằng chiến tranh sắp kết thúc, hai bên vẫn tồn tại những rạn nứt sâu sắc về mặt lập trường.
Iran kiên trì yêu cầu Mỹ phải dỡ bỏ hoàn toàn các lệnh trừng phạt, giải phóng tài sản bị đóng băng và rút toàn bộ lực lượng quân sự khỏi khu vực. Ngược lại, Washington đặt điều kiện tiên quyết là Tehran phải từ bỏ chương trình hạt nhân – lĩnh vực mà Iran luôn khẳng định chỉ phục vụ mục đích hòa bình.
Bên cạnh đó, Iran tuyên bố bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào cũng phải gắn liền với việc chấm dứt các cuộc tấn công của Israel (đồng minh của Mỹ) tại Lebanon. Tuy nhiên, mặt trận này vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt khi Israel vừa tiến hành không kích vào thủ đô Beirut và các cơ sở hạ tầng của lực lượng Hezbollah tại thành phố Tyre, miền nam Lebanon.
Trong nỗ lực ngoại giao trung gian, Pakistan cho biết Ngoại trưởng nước này, ông Ishaq Dar, dự kiến sẽ có cuộc gặp với Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio tại Washington vào thứ Sáu, dù chương trình nghị sự chi tiết chưa được công bố.
Nguồn: Petrotimes
