Trong khuôn khổ kỳ họp thứ 113 của Ủy ban Pháp lý thuộc Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) diễn ra từ ngày 13 đến 17/4, đại diện các quốc gia gồm Bỉ, Đức, Hà Lan và Thụy Điển đã chính thức trao văn kiện phê chuẩn Công ước quốc tế về Trách nhiệm và Bồi thường thiệt hại liên quan đến vận chuyển các chất nguy hiểm và độc hại bằng đường biển năm 2010 (Công ước HNS 2010). Động thái này đã nhận được sự hoan nghênh nhiệt liệt từ Tổng thư ký IMO, ông Arsenio Dominguez, cùng Giám đốc các Quỹ bồi thường ô nhiễm dầu quốc tế (IOPC), ông Gaute Sivertsen.
.jpeg)
Các điều kiện để Công ước có hiệu lực
Việc bổ sung bốn quốc gia này đã nâng tổng số quốc gia thành viên của Nghị định thư HNS 2010 lên con số 12 [1], chính thức đáp ứng tiêu chí về số lượng quốc gia để Công ước có hiệu lực. Danh sách các quốc gia thành viên tính đến ngày 14/4/2026 bao gồm: Bỉ, Canada, Đan Mạch, Estonia, Đức, Pháp, Hà Lan, Na Uy, Slovakia, Nam Phi, Thụy Điển và Thổ Nhĩ Kỳ. Ngoài ra, điều kiện về tổng dung tích tàu (ít nhất 4 quốc gia có trên 2 triệu đơn vị tổng dung tích) cũng đã được thỏa mãn từ trước.
Rào cản cuối cùng để Công ước chính thức có hiệu lực là tổng lượng hàng hóa đóng góp vào Quỹ HNS phải đạt ít nhất 40 triệu tấn trong năm dương lịch trước đó. Theo số liệu ghi nhận, tổng lượng hàng hóa nguy hiểm mà bốn quốc gia vừa phê chuẩn tiếp nhận trong năm 2025 đạt gần 28 triệu tấn. Kết hợp với hơn 22 triệu tấn từ 8 quốc gia thành viên hiện hữu, các bên liên quan sẽ tiến hành đánh giá dữ liệu sau ngày 31/5/2026 để xác định chính xác thời điểm Công ước có hiệu lực. Dự kiến, thời điểm sớm nhất để cơ chế này vận hành chính thức là ngày 30/11/2027, tức 18 tháng sau khi đáp ứng đủ các điều kiện về tổng .
Cơ chế của Công ước HNS 2010
Công ước HNS 2010 sẽ thiết lập một cơ chế bồi thường toàn diện, dựa trên nguyên tắc “người gây ô nhiễm phải trả tiền”. Hệ thống này không chỉ bao gồm các thiệt hại do ô nhiễm mà còn trải rộng tới các rủi ro cháy nổ, gây tổn thất về tính mạng, sức khỏe con người cũng như thiệt hại tài sản. Cấu trúc bồi thường được chia làm hai tầng: tầng thứ nhất dựa trên trách nhiệm nghiêm ngặt của chủ tàu thông qua bảo hiểm bắt buộc được quốc gia chứng nhận; tầng thứ hai là Quỹ HNS, được đóng góp bởi các đơn vị tiếp nhận hàng hóa sau khi xảy ra sự cố và khi trách nhiệm của chủ tàu đã vượt quá hạn mức.
Công ước HNS 2010 đóng vai trò bổ sung cho các cơ chế pháp lý hiện hành đang có hiệu lực đối với việc vận chuyển dầu hàng hóa, dầu nhiên liệu (bunker oil) phục vụ vận hành và đẩy tàu, việc trục vớt xác tàu nguy hiểm, cũng như các khiếu nại liên quan đến thương vong của hành khách hoặc hư hại hành lý trên tàu biển.
Mức bồi thường tối đa Công ước HNS sẽ được giới hạn ở mức tối đa 250 triệu Quyền rút vốn đặc biệt (SDR) của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (tương đương khoảng 360 triệu USD theo tỷ giá hiện hành) cho mỗi sự cố. Chủ tàu phải chịu trách nhiệm trong giới hạn tối đa do Công ước quy định đối với mọi chi phí phát sinh từ sự cố HNS. Các chủ tàu vận chuyển hàng hóa HNS bắt buộc phải duy trì bảo hiểm hoặc các hình thức bảo đảm tài chính khác có sự chứng nhận của quốc gia. Quỹ HNS sẽ thực hiện chi trả bồi thường khi trách nhiệm bồi thường của chủ tàu đã vượt quá hạn mức và nguồn quỹ này được hình thành từ các khoản đóng góp sau sự cố của những đơn vị tiếp nhận hàng hóa HNS.
Việc quản lý Quỹ HNS sẽ do các quốc gia thành viên thực hiện, trong đó các khoản đóng góp sẽ được tính toán dựa trên nhu cầu bồi thường thực tế.
Phạm vi các chất nguy hiểm và độc hại (HNS) được Công ước điều chỉnh bao gồm: dầu; các chất lỏng khác được xác định là độc hại hoặc nguy hiểm; khí hóa lỏng; các chất lỏng có điểm chớp cháy không quá 60°C; các vật liệu và chất nguy hại, độc hại được vận chuyển dưới dạng đóng gói hoặc trong container; và các vật liệu rắn dạng rời có đặc tính nguy hiểm hóa học.
Ước tính sẽ có khoảng 65.000 tàu cần phải có chứng nhận bảo hiểm HNS hoặc các hình thức bảo đảm tài chính tương đương.
[1] Tính đến ngày 14 tháng 4 năm 2026, Công ước HNS 2010 đã ghi nhận 12 quốc gia thành viên, bao gồm: Bỉ, Canada, Đan Mạch, Estonia, Đức, Pháp, Hà Lan, Na Uy, Slovakia, Nam Phi, Thụy Điển và Thổ Nhĩ Kỳ.
Độc giả có thể tải tài liệu giới thiệu về Công ước HNS 2010 tại đây.
Nguồn IMO
