International Convention on Liability and Compensation for Damage in Connection with the Carriage of Hazardous and Noxious Substances by Sea (Công ước Quốc tế về Trách nhiệm dân sự và Bồi thường thiệt hại liên quan đến việc vận chuyển các chất nguy hiểm và độc hại bằng đường biển - Công ước HNS 2010) dự kiến sẽ chính thức có hiệu lực vào ngày 29 tháng 11 năm 2027. Đây được xem là một cột mốc quan trọng đối với cơ chế bồi thường và trách nhiệm pháp lý toàn cầu của ngành hàng hải, trong bối cảnh khối lượng hóa chất và nhiên liệu thay thế được vận chuyển bằng đường biển ngày càng gia tăng.
Các điều kiện để hiệp ước này có hiệu lực đã chính thức được đáp ứng vào ngày 29 tháng 5 năm 2026, tạo tiền đề để Công ước HNS 2010 (Công ước năm 1996 được sửa đổi bởi Nghị định thư năm 2010) bước vào giai đoạn thực thi sau đó 18 months.
1. Các điều kiện có hiệu lực đã được đáp ứng
Theo Khoản 1 Điều 21, Nghị định thư HNS 2010 sẽ chính thức có hiệu lực 18 months sau khi thỏa mãn các yêu cầu bắt buộc sau:
Tính đến hiện tại, đã có tổng cộng 12 Quốc gia thành viên tham gia ký kết Nghị định thư HNS 2010, sau các đợt phê chuẩn của Bỉ, Đức, Vương quốc Hà Lan và Thụy Điển vào tháng 4 năm 2026. Trong số này, có 9 quốc gia sở hữu tổng dung tích đội tàu vượt mốc 2 triệu GT.
Các báo cáo về khối lượng hàng hóa chịu đóng góp bồi thường do các Quốc gia thành viên nộp theo Điều 20 của Nghị định thư xác nhận rằng: Tổng khối lượng tích lũy của nhóm hàng hóa này đã đạt trên 40 triệu tấn tính riêng cho năm báo cáo 2025, hoàn thành điều kiện định lượng theo quy định.
2. Phạm vi điều chỉnh của hiệp ước
Công ước HNS 2010 đóng vai trò bổ sung cho các cơ chế trách nhiệm dân sự và bồi thường hiện hành của IMO đối với ô nhiễm dầu (Công ước CLC/FUND) và tai nạn xác tàu đắm (Công ước Nairobi WRC), mở rộng phạm vi bảo vệ tương tự đối với các thiệt hại liên quan đến những chất nguy hiểm và độc hại khác.
Công ước quy định phạm vi đền bù đối với các tổn thất về người (tử vong, thương tật), thiệt hại tài sản, tổn thất kinh tế, chi phí thu dọn/làm sạch hiện trường và thiệt hại môi trường phát sinh từ các sự cố liên quan đến hơn 2.000 danh mục chất nguy hiểm được vận chuyển bằng đường biển, bao gồm: hóa chất, dầu, axit, phân bón, rượu/cồn, khí hóa lỏng LNG và LPG.
Theo cơ chế quản lý này:
Ước tính sẽ có khoảng 65.000 tàu biển cần phải được cấp Giấy chứng nhận bảo hiểm HNS hoặc các hình thức bảo lãnh tài chính tương đương.
3. Cơ chế hoạt động của Quỹ HNS
Công ước HNS 2010 áp dụng nguyên tắc "người gây ô nhiễm phải trả tiền" (polluter pays principle) nhằm đảm bảo ngành vận tải biển và ngành công nghiệp hàng hóa HNS có trách nhiệm bồi thường cho các bên chịu tổn thất từ sự cố.
Quỹ HNS sẽ được thành lập để tiếp tục cấp vốn bồi thường một khi giới hạn trách nhiệm dân sự của chủ tàu đã vượt quá khả năng chi trả. Quỹ này được hình thành từ nguồn đóng góp của các đơn vị nhận hàng HNS tại các Quốc gia thành viên, được thu sau khi sự cố xảy ra (post-incident).
Tổng hạn mức bồi thường tối đa quy định trong Công ước được giới hạn ở mức 250 triệu Quyền rút vốn đặc biệt (SDR) của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (tương đương khoảng 360 triệu USD theo tỷ giá hiện hành) cho mỗi sự cố. Các chủ tàu sẽ phải chịu trách nhiệm nghiêm ngặt tối đa đến hạn mức quy định này đối với các chi phí phát sinh từ sự cố hàng hóa HNS.
Quỹ HNS sẽ do các Quốc gia thành viên trực tiếp quản lý hành chính, với mức đóng góp căn cứ trên chi phí bồi thường thực tế được yêu cầu.
4. Danh sách các Quốc gia thành viên tham gia ký kết
Tính đến ngày 29 tháng 5 năm 2026, 12 Quốc gia thành viên đã tham gia ký kết Công ước HNS bao gồm: Bỉ, Canada, Đan Mạch, Estonia, Pháp, Đức, Vương quốc Hà Lan, Na Uy, Slovakia, Nam Phi, Thụy Điển và Thổ Nhĩ Kỳ.
Nguồn: IMO
