1. Bản chất pháp lý của thỏa thuận và những rủi ro tiềm ẩn
Theo phân tích từ giới chuyên gia, văn kiện dự kiến ký kết vào ngày 19 tháng 6 tới giữa Washington và Tehran không mang tính chất của một hiệp định hòa bình toàn diện. Đây thực tế là một Bản ghi nhớ (MoU) thiết lập khung ngừng bắn và khởi động giai đoạn đàm phán kỹ thuật kéo dài 60 ngày. Trong khuôn khổ này, Iran đồng ý mở cửa lại Eo biển Hormuz và Mỹ tạm dừng thực thi lệnh phong tỏa hàng hải đối với các cảng biển của Iran.
Tuy nhiên, tính khả thi về mặt vận hành đối với đội tàu thương mại vẫn đối mặt với nhiều bất định lớn. Ông Jakob Larsen, Giám đốc phụ trách mảng An toàn và An ninh của Tổ chức Hàng hải Quốc tế BIMCO, thẳng thắn nhận định:
“Các tuyên bố hiện tại từ phía Mỹ và Iran vẫn chưa rõ ràng, đồng thời thiếu hụt các thông tin cốt lõi liên quan đến mốc thời gian cụ thể và lộ trình hành hải an toàn. Do thiếu các hướng dẫn tác nghiệp chi tiết, cộng với lịch sử của các cam kết trấn an quá mức trước đây, chúng tôi đánh giá tình hình an ninh đối với ngành vận tải biển vẫn rất bất ổn. Ở thời điểm hiện tại, việc các tàu bắt đầu thực hiện hành trình qua eo biển vẫn tiềm ẩn mức độ rủi ro cực kỳ cao. Chúng tôi khuyến nghị các chủ tàu tiếp tục tiến hành quy trình đánh giá rủi ro một cách nghiêm ngặt, đồng thời kêu gọi các bên phải đặt an toàn của thuyền viên lên ưu tiên hàng đầu.”
BIMCO cùng Phòng Vận tải biển Quốc tế (ICS) đồng quan điểm cho rằng, việc khôi phục và điều phối lưu lượng luân chuyển tàu biển trên tuyến đường thủy chật hẹp này cần được giao cho một tổ chức trung lập, cụ thể là Liên Hợp Quốc thông qua Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO). Điều này đặc biệt quan trọng đối với các tàu hiện đang bị kẹt lại trong Vịnh Ba Tư đang có nhu cầu thoát ly luồng hải hành một cách có tổ chức.
2. Tiến trình rà phá thủy lôi và giải tỏa ùn ứ hàng hải
Mối đe dọa từ hệ thống thủy lôi được đánh giá là rào cản kỹ thuật lớn nhất ngăn cản sự bình ổn ngay lập tức. Công ty an ninh hàng hải Vanguard Tech đưa ra dự báo rằng tiến trình mở cửa eo biển sẽ diễn ra theo từng giai đoạn có kiểm soát và cần nhiều thời gian.
Vanguard nhấn mạnh:
Đồng quan điểm, ông Charlie Brown, Cố vấn cấp cao của tổ chức "Đoàn kết chống Iran hạt nhân" (UANI), phát biểu trên tờ Seatrade Maritime News rằng thị trường tài chính có thể phản ứng tích cực, nhưng giới chủ tàu sẽ tập trung vào các câu hỏi cốt lõi: Vùng biển đã hoàn toàn sạch bóng các mối đe dọa chưa? Quyền tự do hàng hải đã thực sự được khôi phục? Và số phận của các lệnh trừng phạt từ Mỹ đối với dầu mỏ Iran sẽ ra sao? Khủng hoảng hiện tại mới chỉ tạm dừng chứ chưa kết thúc.
3. Áp lực thay đổi thuyền viên và phục hồi chuỗi logistics
Ở góc độ lao động hàng hải, Liên đoàn Công nhân Vận tải Quốc tế (ITF) cho biết chưa thể đánh giá toàn diện tác động của khung thỏa thuận do thiếu các chi tiết kỹ thuật từ các bên ký kết.
Đại diện ITF tuyên bố ngành vận tải biển không nên kỳ vọng vào một kịch bản bình ổn ngay lập tức, nhất là khi lộ trình mở cửa có thể kéo dài tới 30 ngày. Khối lượng tàu bị ứ đọng lớn tại các khu vực lân cận, kết hợp với nhu cầu cấp bách về việc thực hiện thay đổi thuyền viên và đảm bảo chế độ nghỉ ngơi sau chuỗi ngày kẹt trong vùng chiến sự, đồng nghĩa với việc đưa các mô hình vận tải biển trở lại trạng thái bình thường sẽ phải mất vài tuần, thậm chí là vài tháng.
Nguồn: Seatrade Maritime News
