.jpeg)
Tàu container của APL đi qua eo biển Hormuz (Ảnh: Shutterstock)
Việc Mỹ và Iran công bố thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần đã mang lại tín hiệu hạ nhiệt tạm thời cho cuộc xung đột vũ trang vốn đang cận kề bờ vực bùng nổ. Tuy nhiên, sự phục hồi lưu thông tại eo biển Hormuz – huyết mạch dầu mỏ thế giới hiện vẫn chưa đạt được kỳ vọng như thỏa thuận ban đầu.
Bước lùi tạm thời từ bờ vực xung đột
Lệnh ngừng bắn được đưa ra chỉ vài giờ trước khi tối hậu thư của Tổng thống Donald Trump cùng lời đe dọa "hủy diệt toàn bộ nền văn minh" đối với Iran hết hạn. Trọng tâm của thỏa thuận này là lộ trình mở cửa trở lại dần dần eo biển Hormuz.
Theo tuyên bố từ Bộ Ngoại giao Iran – nội dung sau đó đã được Tổng thống Mỹ chia sẻ lại – thỏa thuận đạt được nhờ nỗ lực trung gian hòa giải của Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif. Phía Washington bước đầu chấp thuận một số điều khoản trong "đề xuất 10 điểm" của Tehran làm cơ sở đàm phán. Trước đó, Mỹ cũng đã đưa ra kế hoạch 15 điểm, trong đó yêu cầu mở lại eo biển cho giao thông thương mại không hạn chế. Tổng thống Trump đánh giá đề xuất từ phía Iran là một “cơ sở khả thi” để tiến tới các cuộc đối thoại sâu hơn.
Đề xuất 10 điểm và tham vọng của Tehran
Đề xuất 10 điểm của Iran tập trung vào việc biến eo biển Hormuz thành một hành lang vận tải được quản lý chính thức dưới sự giám sát của nước này. Theo đó, Tehran muốn liên kết quyền tiếp cận hàng hải với các yêu cầu về an ninh và kinh tế.
Cụ thể, Tehran đang tìm cách thiết lập một hệ thống kiểm soát giao thông, yêu cầu các tàu thương mại chỉ được phép đi qua eo biển dưới sự phối hợp với Lực lượng Vũ trang Iran theo một nghị định thư chung. Tờ The Guardian và nhiều cơ quan thông tấn khác cho biết, kế hoạch này có thể cho phép Iran và Oman thu phí quá cảnh lên tới 2 triệu USD mỗi tàu, nguồn thu dự kiến sẽ được dùng cho công cuộc tái thiết đất nước Iran.
Bên cạnh đó, Iran yêu cầu:
Ngoại trưởng Iran Seyed Abbas Araghchi nhấn mạnh: “Trong hai tuần tới, việc đi lại an toàn qua eo biển Hormuz sẽ được thực hiện thông qua sự phối hợp với lực lượng vũ trang Iran, có tính đến các hạn chế về mặt kỹ thuật.”
Tác động của khủng khoảng
Cuộc khủng hoảng bắt đầu từ ngày 28/02/2026, sau các cuộc không kích của Mỹ và Israel nhắm vào Iran, Tehran đã trả đũa bằng cách phong tỏa eo biển Hormuz, khiến lưu lượng tàu thuyền hàng ngày sụt giảm hơn 90%, đẩy chi phí bảo hiểm tăng vọt và gây biến động mạnh giá năng lượng toàn cầu.
Dữ liệu từ Clarksons ngày 07/04 cho thấy những tín hiệu phục hồi nhẹ. Trong 5 ngày qua, trung bình có 11 chuyến tàu đi qua mỗi ngày, chủ yếu là tàu chở khí hóa lỏng (LPG) và tàu chở hàng rời. Phân khúc tàu container vẫn rất hạn chế, chỉ ghi nhận một vài chuyến riêng lẻ từ COSCO, tàu CMA CGM Kribi và tàu container Selen (660 TEU).
Hiện tại, hàng trăm tàu thuyền đang bị mắc kẹt tại Vịnh Ba Tư, bao gồm khoảng 130 tàu container. Hàng nghìn tàu khác đang phải chờ đợi bên ngoài eo biển hoặc buộc phải thay đổi lộ trình. Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) xác nhận đã có 21 vụ tấn công vào tàu thương mại kể từ khi cuộc khủng hoảng nổ ra, khiến 10 thủy thủ thiệt mạng. Iran mô tả đây là hành động đáp trả nhắm vào các tàu có liên hệ với Mỹ và Israel. Ước tính vẫn còn khoảng 20.000 thủy thủ dân sự đang kẹt lại trên các tàu trong khu vực Vịnh Ba
Triển vọng đàm phán và phản ứng của các hãng vận chuyển
Dự kiến, vòng đàm phán ngoại giao chính thức đầu tiên giữa Mỹ và Iran sẽ khai mạc tại Pakistan vào ngày 10/04 tới. Đây được coi là cột mốc quyết định liệu thỏa thuận tạm thời này có thể trở thành một nền hòa bình bền vững hay không.
ông Thomas A. Kazakos, Tổng thư ký Phòng Thương mại Hàng hải Quốc tế (ICS) cho biết “Việc khôi phục tự do hàng hải ngay lập tức là điều thiết yếu, và các quốc gia nên hợp tác với ngành vận tải biển để đảm bảo việc vận chuyển qua eo biển diễn ra trật tự và không bị cản trở. Điều này sẽ đòi hỏi sự phối hợp giữa ngành công nghiệp và các quốc gia cả trong và ngoài khu vực Vịnh, và ICS sẵn sàng hỗ trợ quá trình này bằng mọi cách có thể.”
Mặc dù thỏa thuận ngừng bắn mang lại sự nhẹ nhõm cho thế giới, nhưng dựa trên dữ liệu theo dõi tàu thuyền, không có sự gia tăng đáng kể nào về số lượng tàu thuyền di chuyển qua eo biển Hormuz trong vài giờ qua, phản ánh thái độ chờ đợi và quan sát từ các hãng tàu, chờ đợi hướng dẫn rõ ràng hơn trước khi điều chỉnh lộ trình của họ. Sự thận trọng này xuất phát từ các cuộc tấn công liên tục vào tàu thuyền trong khu vực, bao gồm cả vụ tàu container Qingdao Star trung tên lửa Iran ngày 7 tháng 4.
Nguồn tham khảo: World Cargo news
